کشور ایران جزو کمربند کوهزایی آلپ-هیمالیاست و به ایالت های لرزه زمین ساختی مختلفی تقسیم شده است. استان کرمان بر اساس طبقه بندی ایالت های لرزه زمین ساختی در زون ایران مرکزی قرار گرفته است. شهر هجدک نیز در ایالت لرزه زمین ساختی ایران مرکزی واقع شده است و رویداد زمین لرزه ای بزرگی را تجربه کرده است. در این تحقیق برای اولین بار شهر هجدک کرمان از نظر شرایط لرزه ای به صورت جامع مورد بررسی قرار گرفته است تا با استفاده از نتایج آن فرایند تصمیم گیری برای اقدامات پیشگیرانه به ویژه بهسازی و مقاوم سازی ساختمان ها در برابر زلزله در این شهر تسهیل شود. در این تحقیق از داده های کاتالوگ زمین لرزه های مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران و نقشه های زمین شناسی سازمان زمین شناسی استفاده شده است و چشمه های لرزه ای، پارامترهای لرزه ای، جنبش نیرومند زمین محاسبه و تحلیل خطر زلزله به روش احتمالاتی انجام شده است. بر اساس نتایج حاصل از این تحقیق، در فاصله 100 کیلومتری از محدوده شهری، 6 زمین لرزه تاریخی، 4141 زمین لرزه دستگاهی با بزرگای بالای 4 از سال 1900 تا اواخر 2023 رخ داده و 8 چشمه لرزه زا از نوع ناحیه ای تشخیص داده شده است. ضرایب لرزه خیزی b،a  محاسبه شده در این محدوده به ترتیب 86/0 و 88/3 و نرخ لرزه خیزی برای بزرگای 4 و بزرگ­تر، 47/1 است. بیشترین شتاب سنگ کف در محدوده 45/0 است که این شتاب در محدوده شهر هجدک بین 25/0-35/0 می باشد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

منطقه مورد مطالعه به مختصات 34o-37oN و 49.5o-54oE شامل تهران و نواحی پیرامون است. هدف اصلی این پژوهش، ایجاد یک مدل برای تحلیل احتمالاتی خطر زمین لرزه با استفاده از مجموعه های فازی می باشد. برای این منظور تمامی پارامترهای موجود در محاسبات تحلیل احتمالاتی خطر زمین لرزه، با روش برش در ریاضیات فازی و با استفاده از نرم افزار MATLAB، بصورت فازی محاسبه شده و پس از بکارگیری ترکیبات مختلف آنها در روابط موجود و استخراج خروجی بصورت فازی، با استفاده از روش مرکز سطح، خروجی غیرفازی شده است و در نهایت برای مرکز تهران به عنوان ساختگاه، بیشینه شتاب افقی جنبش زمین، برای %10 احتمال افزایش در 50 سال (دوره بازگشت 475 سال)، 0.35g و %63 احتمال افزایش در 50 سال (دوره بازگشت 50 سال)، 0.12g محاسبه شده و منحنی خطر برای ساختگاه (مرکز تهران) ترسیم شده است.

شهر جدید پردیس که در 17 کیلومتری تهران واقع شده است، از شمال به رشته کوه­های البرز، از غرب به منطقه جاجرود، از جنوب به روستاهای کرشت، سیاه سنگ و طاهرآباد و از شرق به بومهن محدود است. این شهر که در حوضه آبریز رودخانه جاجرود قرار گرفته است، حدود 3600 هکتار وسعت دارد و شامل نُه فاز است که شش فاز آن مسکونی و سه فاز دیگر تحقیقاتی، صنعتی و گردشگری است.    با توجه به واقع شدن شهر جدید پردیس در استان تهران و همچنین نزدیک بودن آن به گسل­های مشا و شمال تهران که سابقه لرزه خیزی دارند، در این مقاله لرزه خیزی و تحلیل خطر لرزه ای شهر جدید پردیس با روش احتمالاتی مطالعه می­شود.     پس از برآورد پارامترهای هر چشمه که شامل مقادیر β،λ  و بیشینه بزرگای چشمداشتی است، بیشینه شتاب جنبش زمین حاصل از فعالیت چشمه­ها برای دوره بازگشت 475 سال در سنگ کف برابر با g 34/0 به دست­آمد. با اِعمال اثر خاک با استفاده از گمانه­های موجود که بیانگر خصوصیات ژئوتکنیکی نوع خاک ساختگاه است، بیشترین شتاب در منطقه شرقی شهر و برابر با g 37/0 به دست­آمد.

علی رغم ابهام در رفتار لرزه زایی زون فرورانش مکران در ساحل جنوب شرق ایران که به دلیل لرزه خیزی کم آن است، شواهد تاریخی و سونامی سال 1945 میلادی، بیان کننده پتانسیل سونامی زایی این زون هستند. رخداد سونامی های محتمل در آینده، ایران را بیش از هر کشور دیگری در معرض خطر ناشی از آن قرار خواهد داد. تحلیل خطر احتمالاتی سونامی، راهی مؤثر برای ارزیابی خطر ناشی از سونامی ها و کمکی جهت برنامه ریزی برای آینده است. در این مطالعه، با درنظرگرفتن زون فرورانش مکران، مکران غربی و مکران شرقی به عنوان چشمه های تولیدکننده سونامی، به برآورد خطر احتمالی سونامی در ساحل جنوب شرق ایران پرداخته شد. سناریوهایی برای وقوع زمین لرزه هایی با بزرگای بین 5/7 تا 9/8 برای مکران غربی و مکران شرقی و سناریوهایی با بزرگای بین 5/7 تا 1/9 برای کل مکران درنظرگرفته شد. در این تحقیق، از نتایج مدل سازی عددی سونامی برای تحلیل خطر احتمالاتی سونامی استفاده شد. نتایج، ساحل کنارک (واقع در استان سیستان و بلوچستان، جنوب شرق ایران) را خطرپذیرترین ناحیه ساحلی در میان نقاط مهم مختلف برای سناریوهای مورد مطالعه نشان داد. کمترین خطرپذیری نیز از آن سیریک (واقع در استان هرمزگان، جنوب ایران) است. نتایج، حاکی از لزوم توجه به خطر درازمدت سونامی در این منطقه مهم از کشور ایران، به خصوص ناحیه بین جاسک و بریس است.

در تحلیل خطر مرسوم برای برآورد عدم قطعیت موجود در حرکت زلزله به طور متداول از روابط کاهندگی استفاده می شود. این روابط کاهندگی معمولا با استفاده از شتابنگاشتهای زلزله هایی که در گذشته واقع شده و ثبت گردیده اند، به دست می آیند. از آنجا که در مناطق نزدیک به گسل تاریخچه ثبت رکورد زلزله در سراسر دنیا بسیار اندک است، نقص عمده اکثر روابط کاهندگی، عدم کارآیی مناسب آن ها در حوزه نزدیک گسل می باشد. در این مطالعه برای پرهیز از کاستی های روابط کاهندگی مرسوم در حوزه نزدیک، نتایج شبیه سازی صورت گرفته در مطالعات گذشته ([1] و [2]) بدون تبدیل آن ها به رابطه کاهندگی، به طور مستقیم در برآورد تحلیل خطر احتمالاتی تابع زمان (غیرپواسونی) گسل شمال استفاده شده است. گسل شمال تهران از شمال شهر تهران عبور می کند که در صورت گسیختگی محتمل، قطعا اثرات حوزه نزدیک در شهر تهران دیده خواهد شد. این مساله ضروت توجه ویژه به حرکات حوزه نزدیک در برآورد خطر احتمالی ناشی از فعالیت این گسل را نشان می دهد.

یکی از پرخسارت ترین حوادث طبیعی، زمین لرزه است که فرآیند تصادفی آن پیش بینی و یا پیشگیری وقوع را در شرایط حاضر ناممکن کرده است. ولی امروزه کاهش خسارات زمین لرزه ها با مطالعات تحلیل خطر لرزهای ممکن شده است. ایران از مناطقی است که همواره در معرض آسیب این پدیده طبیعی قرارگرفته است. اما تجربه بسیاری از کشورهای مشابه ایران که در معرض زمین لرزه های متعدد قرار دارند، ولی تلفات و خساراتی به مراتب کمتر را متحمل می شوند، نشان داده است که با مطالعات بروز زمین لرزه ها و بهره گیری از این مطالعات در احداث سازه ها می توان خسارات ناشی از زمین لرزه ها را کاهش داد. تحلیل خطر لرزهای نیازمند داده های زلزله است، که هرچه این اطلاعات بروزتر باشند، نتایج حاصل نیز با دقت بیشتری حاصل خواهند شد. از اساسی ترین داده هایی که نیازمند به روزرسانی هستند، بزرگای زمین لرزه ها، محل وقوع زمین لرزه ها، ژرفای کانونی و... با دقت کافی می باشد. این پارامترها در برآورد تحلیل خطر زمین لرزه احتمالاتی در مناطق مختلف نقش اساسی دارند. این تحقیق تهران را به عنوان پایتخت و پرجمعیت ترین شهر ایران به عنوان منطقه مطالعاتی خود در نظر گرفته است. پژوهش حاضر دربرگیرنده سابقه بیش از 300 زمین لرزه در 117 سال گذشته برای تهران و اطراف آن می باشد. هدف تحقیق حاضر ارزیابی خطر لرزه ای احتمالاتی جدید به وسیله الگوریتم لنگردوم-مرتبه اول با استفاده از عدم قطعیت بر روی چهار رابطه کاهندگی با وزن یکسان است. همچنین با توجه به سطوح لرزه ای برای طراحی و استاندارد 2800 ایران، پژوهش حاضر بیشینه شتاب زمین لرزه را در دو سطح مورد بررسی قرار داده است. زلزله مبنای طرح 1 ،زلزله ای با احتمال فراگذشت 10 %در50 سال )دوره بازگشت 475 ساله( که در عمر مفید سازه رخ می دهد و همچنین زلزله مبنای طرح 2 ،زلزله ای با احتمال فراگذشت 2 %در50 سال )دوره بازگشت 2475 ساله( که احتمال رخ دادن آن در عمر مفید سازه محتمل می باشد. نتایج این پژوهش مبین آن است که بیشینه شتاب زمین لرزه به ترتیب اعداد g0/30061 و0/55666g برای دو سطح فوق طبق الگوریتم لنگردوم-مرتبه اول است و همچنین استاندارد 2800 ایران در این زمینه محافظه کارانه تر عمل کرده است.

از مهمترین اجزا رفتاری خشکسالی ویژگی های شدت-وسعت خشکسالی می باشد و بر اساس آن تمهیدات لازم برای برخورد و کاستن از اثرات آن فراهم می گردد. در این مقاله وضعیت خشکسالی در استان تهران از دیدگاه شدت و وسعت و با استفاده از منحنی های شدت-مساحت-فراوانی (SAF) و شاخص بارندگی استاندارد شده سه ماهه (SPI) مورد ارزیابی قرار گیرد. بدین منظور نقشه های ماهانه خشکسالی طی سال های 50-1349 تا 84-1383 تهیه و تغییرات مکانی آنها ارزیابی شده است. نتایج نشان داد که خشکسالی سال های50-1349، 61-1360 و 68-1367 دوره بازگشتی حدود 3 تا 5 سال، خشکسالی های 69-1368، 78-1377 و 79-1378، دوره بازگشت 10 تا 20 سال در آخر خشکسالی سال 76-1375 که شدیدترین سال خشک در دوره مورد مطالعه بوده است، دوره بازگشت صد ساله را داشته است. نتایج حاصل می تواند الگو مناسبی از رفتار مکانی خشکسالی در استان باشد، هر چند در تفسیر آنها توجه به رفتار مکانی خشکسالی در هر ماه نیز ضروری است.